Μεθαμφεταμίνη: τι είναι, πώς επιδρά και ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Τι είναι

Η μεθαμφεταμίνη είναι χημικά συγγενική με την αμφεταμίνη, αλλά πιο ισχυρή. Αυξάνει απότομα τη ντοπαμίνη, μια ουσία του εγκεφάλου που σχετίζεται με την ευχαρίστηση και το κίνητρο.^{10, 14}

Υπάρχει και ως φάρμακο, αλλά αυτό δεν αλλάζει κάτι. Στις ΗΠΑ, μια μορφή της συνταγογραφείται σπάνια και υπό αυστηρό έλεγχο για τη ΔΕΠΥ. Η μεθαμφεταμίνη που κυκλοφορεί εκτός ιατρικής χρήσης φτιάχνεται σε παράνομα εργαστήρια και δεν έχει καμία σχέση με αυτή τη χρήση.^{10, 17}

Δρα γρήγορα και κρατά πολύ. Η έντονη ευφορία περνά γρήγορα και ακολουθεί «πέσιμο».^{10, 11, 13}

Πώς αλλιώς τη λένε

Η μεθαμφεταμίνη κυκλοφορεί και με άλλα ονόματα:

meth, crystal meth, ice^{5, 6}, κρίσταλ.

Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε και ως «σίσα», μια μορφή με βάση τη μεθαμφεταμίνη που έγινε γνωστή και ως «κοκαΐνη των φτωχών», αν και δεν περιέχει κοκαΐνη.^{7, 8, 9}

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Στην Ευρώπη, η μεθαμφεταμίνη ήταν για χρόνια περιορισμένη σε λίγες χώρες. Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι αυτό αλλάζει.¹⁴

Κανένας παράγοντας από μόνος του δεν μπορεί να προβλέψει ποιος θα είναι ένας από αυτούς.^{15, 23}

Στην Ελλάδα. Στα λύματα της Αττικής, η μεθαμφεταμίνη ανιχνεύεται σταθερά τα τελευταία χρόνια, με μεγαλύτερες διακυμάνσεις το 2025. Τα επίπεδα παραμένουν σαφώς χαμηλότερα από πόλεις της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, όπου η ουσία είναι πολύ πιο διαδεδομένη.^{1, 14}

Πώς επιδρά

Η μεθαμφεταμίνη αυξάνει την εγρήγορση, την ενέργεια, την αυτοπεποίθηση και την ερωτική επιθυμία, και μειώνει την όρεξη. Ταυτόχρονα, ανεβάζει τους παλμούς, την πίεση και την αναπνοή.^{10, 11}

Επειδή η ευφορία περνά γρήγορα, κάποιοι την ξαναπαίρνουν επανειλημμένα για να μην «πέσουν», μερικές φορές για μέρες. Αυτός ο τρόπος χρήσης αυξάνει πολύ τον κίνδυνο για εξάρτηση.^{10, 11}

Επειδή μειώνει τις αναστολές, μπορεί να οδηγήσει σε πράγματα που κάποιος δεν θα έκανε αλλιώς, όπως σεξ χωρίς προφύλαξη, με κίνδυνο για σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα, HIV και ηπατίτιδα.^{10, 11}

Οι κίνδυνοι

Η καρδιά. Η μεθαμφεταμίνη ανεβάζει τους παλμούς και την πίεση, και όσο μεγαλύτερη η ποσότητα, τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος για έμφραγμα. Με τη συχνή χρήση, συνδέεται με καρδιακή ανεπάρκεια και εγκεφαλικό.^{10, 11}

Ψυχική υγεία. Η μεθαμφεταμίνη μπορεί να προκαλέσει παράνοια, ψευδαισθήσεις και την έντονη πεποίθηση για πράγματα που δεν ισχύουν, ακόμα και όταν κάποιος δεν είναι υπό την επήρειά της. Σε μια μελέτη που παρακολούθησε 278 ανθρώπους με εξάρτηση και χωρίς ιστορικό σχιζοφρένειας, τα ψυχωτικά συμπτώματα ήταν πέντε φορές πιθανότερα στις περιόδους χρήσης, και έφταναν τις έντεκα φορές με σχεδόν καθημερινή χρήση. Η συχνή χρήση κάνναβης ή αλκοόλ ανέβαζε επιπλέον τον κίνδυνο. Συνολικά, σε μια ανάλυση 17 μελετών, περίπου ένας στους τρεις ανθρώπους με προβληματική χρήση είχε εμφανίσει ψυχωτική διαταραχή λόγω της ουσίας.^{10, 26, 27}

Μια μεγάλη ανασκόπηση ερευνών (ανοίγει νέα καρτέλα) από όλο τον κόσμο βρήκε επίσης ότι η χρήση αμφεταμινών, όπως η μεθαμφεταμίνη, συνδέεται με περισσότερη κατάθλιψη και με αυξημένο κίνδυνο για σκέψεις αυτοκτονίας.^{14, 28}

Ο εγκέφαλος. Κάποιες μελέτες βρίσκουν δυσκολίες στη μάθηση και πιο αργές αντιδράσεις σε όσους κάνουν μακροχρόνια χρήση, αν και η έρευνα δεν έχει ακόμα καταλήξει για το πόσο σοβαρές είναι. Υπάρχουν όμως ενδείξεις ότι η βλάβη στον εγκέφαλο βελτιώνεται σταδιακά, όταν κάποιος μένει μακριά από την ουσία για μεγάλο διάστημα.^{10, 11}

Λοιμώξεις. Η κοινή χρήση συρίγγων μεταδίδει HIV και ηπατίτιδα, και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις, όπως στην καρδιά. Την τελευταία δεκαετία, επτά ευρωπαϊκές πόλεις σε έξι χώρες κατέγραψαν τοπικές εξάρσεις HIV που συνδέονται με ένεση διεγερτικών.^{10, 14}

Στην εγκυμοσύνη. Η χρήση συνδέεται με πρόωρο τοκετό, αποκόλληση του πλακούντα, αποβολή, χαμηλό βάρος γέννησης και καθυστέρηση στην ανάπτυξη του παιδιού. Η διακοπή της χρήσης σε οποιοδήποτε σημείο της εγκυμοσύνης μπορεί να βελτιώσει την έκβαση, οπότε η βοήθεια από ειδικούς έχει νόημα σε κάθε στάδιο.^{10, 30}

Μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση;

Ναι, και ο κίνδυνος είναι από τους υψηλότερους. Η μεθαμφεταμίνη φτάνει στον εγκέφαλο γρήγορα και δίνει μια έντονη ευφορία που τελειώνει επίσης γρήγορα, κάτι που σπρώχνει στο να την ξαναπάρει κανείς. Στις ΗΠΑ, σχεδόν δύο στους τρεις ενήλικες άνω των 26 που είχαν κάνει χρήση μέσα στον χρόνο πληρούσαν τα κριτήρια για διαταραχή χρήσης.^{10, 11} Κανένας παράγοντας από μόνος του δεν μπορεί να προβλέψει ποιος θα είναι ένας από αυτούς.^{15, 23}

Όταν κάποιος σταματά μετά από συχνή χρήση, τα στερητικά συμπτώματα είναι πιο έντονα τις πρώτες μέρες και συνήθως υποχωρούν μέσα σε περίπου μία εβδομάδα: πεσμένη διάθεση, άγχος, ευερεθιστότητα, δυσκολία στον ύπνο και στη συγκέντρωση, και έντονη επιθυμία για την ουσία. Η πεσμένη διάθεση και η επιθυμία μπορεί να κρατήσουν περισσότερο. Γι' αυτό η υποστήριξη από ειδικούς κάνει τόση διαφορά.^{10, 31}

Αν αναγνωρίζεις κάτι από αυτά, το σύντομο self-check και ο οδηγός για τα σημάδια που αξίζει να προσέξεις μπορούν να βοηθήσουν.

Πότε χρειάζεται επείγουσα βοήθεια

Αν μπορείς με ασφάλεια, μείνε κοντά μέχρι να έρθει βοήθεια. Πες στους διασώστες τι έχει πάρει και αν υπήρχε αλκοόλ ή άλλες ουσίες. Είναι ιατρική πληροφορία που τους βοηθά να δώσουν τη σωστή φροντίδα.¹⁶

Μύθοι και αλήθειες

«Είναι σαν έναν δυνατό καφέ, απλώς σε κρατάει ξύπνιο.» Η μεθαμφεταμίνη έχει πολύ υψηλό κίνδυνο εξάρτησης και επιβαρύνει έντονα την καρδιά και τον εγκέφαλο. Δεν έχει καμία σχέση με τον καφέ.^{10, 11}

«Αφού υπάρχει και ως φάρμακο, δεν μπορεί να είναι τόσο επικίνδυνη.» Η ιατρική μορφή δίνεται σπάνια, υπό αυστηρό έλεγχο και με ιατρική παρακολούθηση. Αυτό που κυκλοφορεί εκτός ιατρικής χρήσης φτιάχνεται σε παράνομα εργαστήρια.^{10, 17}

«Η ζημιά στον εγκέφαλο είναι μόνιμη, οπότε δεν έχει νόημα να σταματήσω.» Υπάρχουν ενδείξεις ότι η βλάβη βελτιώνεται σταδιακά με τη διακοπή. Δεν είναι ποτέ αργά για να κάνει διαφορά.^{10, 11}

«Για τη μεθαμφεταμίνη δεν υπάρχει θεραπεία.» Το NIDA αναφέρει ότι δεν υπάρχει ακόμα εγκεκριμένο φάρμακο, αλλά υπάρχουν ψυχοκοινωνικές θεραπείες με καλά αποτελέσματα, όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και τα προγράμματα που ανταμείβουν τη διακοπή της χρήσης.^{10, 29}

Αν ανησυχείς για κάποιον άλλον

Κάποια σημάδια που μπορεί να σχετίζονται με τη μεθαμφεταμίνη είναι οι μέρες χωρίς ύπνο που ακολουθούνται από μεγάλη εξάντληση, η απώλεια βάρους, η έντονη καχυποψία, τα προβλήματα στα δόντια και οι πληγές στο δέρμα. Κανένα από αυτά δεν αποδεικνύει κάτι από μόνο του.^{10, 12}

Αν κάποιος γύρω σου είναι σε έντονη παράνοια, κράτα απόσταση ασφαλείας.^{3, 10} Αν υπάρχει κίνδυνος για τον ίδιο ή για άλλους, κάλεσε το 166 ή το 112.

Για τα επόμενα βήματα, ο οδηγός για τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις, ο οδηγός για το πώς ανοίγεις την κουβέντα και το self-check για την οικογένεια μπορούν να βοηθήσουν.

Βοήθεια για τη μεθαμφεταμίνη

Η πιο καλά μελετημένη θεραπεία είναι τα προγράμματα που ανταμείβουν τη διακοπή της χρήσης με μικρά κίνητρα, συχνά μαζί με άλλες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, οι ομάδες υποστήριξης και η συνέντευξη κινητοποίησης. Σε μια μεγάλη ανάλυση για την κοκαΐνη και τις αμφεταμίνες, ο συνδυασμός τέτοιων προσεγγίσεων είχε τα πιο σταθερά αποτελέσματα.^{10, 14, 29}

Ο ΕΟΠΑΕ έχει συμβουλευτικά κέντρα και θεραπευτικά προγράμματα σε όλη τη χώρα. Μπορείς να ξεκινήσεις με ένα τηλεφώνημα στο 1145. Είναι δωρεάν και εμπιστευτικό, και θα σε βοηθήσουν να βρεις την κατάλληλη υπηρεσία κοντά σου. Αν θέλεις να ξέρεις από πριν πώς είναι ένα πρόγραμμα, διάβασε τι να περιμένεις.^{2, 3}

Το επόμενο βήμα

Δεν χρειάζεται να έχεις όλες τις απαντήσεις για να ζητήσεις βοήθεια. Αν κάτι από όσα διάβασες σε αφορά, μπορείς να μιλήσεις με κάποιον που ξέρει, δωρεάν και εμπιστευτικά, στο 1145.³