Ηρωίνη και οπιοειδή: τι είναι, πώς επιδρούν και ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Τι είναι

Τα οπιοειδή είναι μια οικογένεια ουσιών που δρουν στους ίδιους υποδοχείς του εγκεφάλου.¹³ Κάποια βγαίνουν από την παπαρούνα, όπως η μορφίνη και η κωδεΐνη. Η ηρωίνη φτιάχνεται από τη μορφίνη.¹² Άλλα είναι εντελώς συνθετικά, όπως η φαιντανύλη και τα νιταζένια.²²

Στην ίδια οικογένεια ανήκουν και φάρμακα που γράφουν οι γιατροί: παυσίπονα όπως η τραμαδόλη, αλλά και η μεθαδόνη και η βουπρενορφίνη, που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία της εξάρτησης.^{1, 17}

Τα πολύ ισχυρά συνθετικά οπιοειδή, όπως η φαιντανύλη και τα νιταζένια, χρειάζονται ελάχιστη ποσότητα για να δράσουν.^{22, 33} Αυτό τα κάνει ιδιαίτερα επικίνδυνα, γιατί ακόμα και πολύ μικρή ποσότητα μπορεί να προκαλέσει θανατηφόρα υπερδοσολογία.^{22, 33}

Πώς αλλιώς τη λένε

Η ηρωίνη κυκλοφορεί και με άλλα ονόματα:

πρέζα, ηρώ, παραμύθα, αλάτι.^{8, 11}

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Η ηρωίνη παραμένει το πιο διαδεδομένο παράνομο οπιοειδές στην Ευρώπη.²² Στην Ελλάδα, όλο και λιγότεροι νέοι άνθρωποι ζητούν βοήθεια για τα οπιοειδή, αλλά αυτά βρίσκονται ακόμα πίσω από τους περισσότερους θανάτους από υπερδοσολογία.¹

Το τελευταίο νούμερο αξίζει μια δεύτερη ματιά. Η ίδια ποσότητα μπορεί μια μέρα να είναι σχεδόν διπλάσια σε δύναμη, και αυτό δεν φαίνεται με το μάτι.¹

Πώς επιδρούν

Αμέσως μετά, πολλοί περιγράφουν ένα κύμα ζεστασιάς και ευχαρίστησης, με ξηροστομία και βάρος στα χέρια και στα πόδια. Μπορεί να υπάρξει ναυτία, εμετός ή έντονη φαγούρα.^{16, 27, 35, 36}

Μετά, ο άνθρωπος νυστάζει και σκέφτεται θολά. Η καρδιά χτυπάει πιο αργά και η αναπνοή επιβραδύνεται, μερικές φορές τόσο πολύ που κινδυνεύει η ζωή του.^{16, 27, 36}

Αυτό το τελευταίο είναι το κρίσιμο. Τα οπιοειδή επηρεάζουν το σημείο του εγκεφάλου που ρυθμίζει την αναπνοή χωρίς να το σκεφτόμαστε. Γι' αυτό μια υπερδοσολογία δεν «φαίνεται» πάντα από έξω: μοιάζει με βαθύ ύπνο.^{16, 20}

Οι κίνδυνοι

Η αναπνοή. Σε όλη την Ευρώπη, οπιοειδή υπάρχουν σε περίπου 7 στους 10 θανάτους από υπερδοσολογία.²² Τα περισσότερα από αυτά δεν είναι τυχαία. Συμβαίνουν σε στιγμές που ξέρουμε ότι είναι επικίνδυνες. Αυτό δεν σημαίνει ότι έξω από αυτές τις στιγμές η χρήση είναι ασφαλής.

Μετά από διάλειμμα. Όποιος παίρνει οπιοειδή τακτικά, αποκτά ανοχή: το σώμα συνηθίζει. Αν σταματήσεις έστω και για λίγες μέρες, η ανοχή πέφτει γρήγορα. Αν μετά πάρεις την ποσότητα που έπαιρνες πριν, μπορεί να πάθεις υπερδοσολογία.^{19, 21} Αυτό ισχύει μετά από αποτοξίνωση, νοσηλεία, φυλακή ή απλώς μια περίοδο που είχες κόψει. Είναι ο λόγος που οι πρώτες εβδομάδες μετά από μια διακοπή είναι τόσο ευαίσθητες.^{21, 30}

Όταν δεν ξέρεις τι παίρνεις. Η περιεκτικότητα της ηρωίνης αλλάζει από δόση σε δόση. Στην Ελλάδα, η μέση καθαρότητα των δειγμάτων που αναλύθηκαν ανέβηκε από 11,4% το 2023 σε 19,2% το 2024.¹ Στην Ευρώπη, η μέση καθαρότητα διέφερε πολύ από χώρα σε χώρα.²²

Φαιντανύλη, νιταζένια και πλαστά χάπια. Στην Ευρώπη τα πολύ ισχυρά συνθετικά οπιοειδή παραμένουν ακόμα σπάνια, εκτός από τις χώρες της Βαλτικής. Οι ενδείξεις όμως αλλάζουν. Το 2024 κατασχέθηκαν πάνω από 50.000 δισκία με νιταζένια, ενώ το 2022 ήταν μόλις 380. Στη γειτονική Βουλγαρία, η φαιντανύλη συνδέθηκε με περισσότερους από 100 θανάτους το 2024 και το 2025.²²

Κυκλοφορούν και πλαστά φάρμακα, που μοιάζουν με παυσίπονα ή ηρεμιστικά, αλλά περιέχουν νιταζένια. Ο EUDA ανησυχεί ότι μπορεί να φτάσουν και σε νέους ανθρώπους χωρίς καμία ανοχή.²⁴ Στην Ελλάδα, το 2025 έγινε κατάσχεση 19.000 δισκίων τραμαδόλης, και το ΕΚΤΕΠΝ επισημαίνει τον κίνδυνο από τα ισχυρά συνθετικά οπιοειδή στην Ευρώπη.¹ Ένα χάπι που δεν έρχεται από φαρμακείο με συνταγή δεν ξέρεις τι περιέχει, όσο κι αν μοιάζει με το γνωστό. Το ίδιο ισχύει για τα ηρεμιστικά χάπια εκτός συνταγής.^{24, 33}

Ενέσιμη χρήση. Με την ένεση, η υπερδοσολογία γίνεται πιο εύκολα απ' ό,τι με άλλους τρόπους.^{21, 31} Υπάρχει και κίνδυνος για σοβαρές λοιμώξεις, όπως HIV και ηπατίτιδα C, αλλά και για λοιμώξεις του δέρματος, του αίματος και της καρδιάς.^{19, 27} Στην Αθήνα, το 13,8% των ανθρώπων που κάνουν ενέσιμη χρήση και εξετάστηκαν στην κοινότητα ήταν θετικοί στον HIV. Σε όσους μπήκαν σε θεραπεία με ιστορικό ενέσεων, το 74,5% είχε αντισώματα για την ηπατίτιδα C.¹ Οι υπηρεσίες μείωσης της βλάβης του ΕΟΠΑΕ δίνουν καθαρές σύριγγες και υγειονομική φροντίδα.^{9, 10}

Ψυχική υγεία. Η χρήση οπιοειδών συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονίας, σε ανάλυση 47 μελετών από 12 χώρες.³⁹

Αν έχεις τέτοιες σκέψεις, δεν χρειάζεται να τις κρατάς μόνος ή μόνη σου. Μπορείς να μιλήσεις τώρα στη 24ωρη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018. Αν κινδυνεύεις άμεσα, κάλεσε το 112.⁷

Στην εγκυμοσύνη. Οι οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τη διαχείριση της στέρησης αναφέρουν ότι στην εγκυμοσύνη η στέρηση μπορεί να προκαλέσει αποβολή ή πρόωρο τοκετό, και συνιστούν θεραπεία με μεθαδόνη αντί για διακοπή.^{23, 37} Τι ισχύει στη δική σου περίπτωση θα σου το πει ο γιατρός σου. Γι' αυτό μίλησε μαζί του πριν από οποιαδήποτε αλλαγή, ή κάλεσε το 1145, χωρίς φόβο ότι θα σε κρίνουν.⁵

Στην Ελλάδα, το 85,8% όσων μπαίνουν σε θεραπεία για οπιοειδή αναφέρει και χρήση άλλων ουσιών.¹

Μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση;

Ναι. Με την τακτική χρήση, το σώμα προσαρμόζεται. Χρειάζεται περισσότερη ποσότητα για το ίδιο αποτέλεσμα, και όταν η ουσία λείψει εμφανίζεται στέρηση.^{14, 19}

Η στέρηση μπορεί να ξεκινήσει λίγες ώρες μετά την τελευταία φορά. Φέρνει έντονους πόνους στους μυς, αϋπνία, διάρροια, εμετό και πολύ δυνατή επιθυμία για την ουσία.^{14, 15, 23, 27, 35} Συνήθως δεν απειλεί άμεσα τη ζωή, αλλά είναι πολύ δύσκολη.^{23, 26}

Δεν χρειάζεται να την περάσεις μόνος. Η σωματική αποτοξίνωση γίνεται με ιατρική υποστήριξη, και υπάρχουν φάρμακα που μειώνουν τα συμπτώματα.^{2, 15} Υπάρχει και ένας πιο σοβαρός λόγος για να μη γίνεται η διακοπή χωρίς υποστήριξη στο σπίτι. Αν η προσπάθεια διακοπεί, η ανοχή θα έχει ήδη πέσει, και η επόμενη φορά μπορεί να είναι επικίνδυνη.^{21, 26}

Αν κάτι από αυτά σου φαίνεται οικείο, το σύντομο self-check και ο οδηγός για τα σημάδια που αξίζει να προσέξεις μπορούν να σε βοηθήσουν να το δεις πιο καθαρά.

Πότε χρειάζεται επείγουσα βοήθεια

Μείνε μαζί του μέχρι να έρθει βοήθεια. Πες στους διασώστες τι έχει πάρει και αν υπήρχε αλκοόλ ή άλλες ουσίες. Είναι ιατρική πληροφορία που τους βοηθά να δώσουν τη σωστή φροντίδα.²⁹

Ναλοξόνη. Η ναλοξόνη μπλοκάρει προσωρινά τη δράση των οπιοειδών και μπορεί να επαναφέρει γρήγορα την αναπνοή σε κάποιον που έχει πάθει υπερδοσολογία. Σε άνθρωπο που δεν έχει πάρει οπιοειδή δεν κάνει τίποτα. Είναι πρώτη βοήθεια, όχι θεραπεία. Δρα για 30 έως 90 λεπτά, ενώ πολλά οπιοειδή μένουν στο σώμα περισσότερο, οπότε η υπερδοσολογία μπορεί να επιστρέψει. Γι' αυτό, όταν τη χρειαστείς, καλείς πάντα και το 166.^{18, 20} Το 2024, οι υπηρεσίες του ΕΟΠΑΕ έκαναν 290 χορηγήσεις ναλοξόνης σε 179 περιστατικά υπερδοσολογίας.¹

Μύθοι και αλήθειες

«Η μεθαδόνη είναι απλώς μια εξάρτηση στη θέση μιας άλλης.» Η θεραπεία με μεθαδόνη ή βουπρενορφίνη μειώνει την επιθυμία και τη στέρηση χωρίς έντονη «φτιαξιά», και οι άνθρωποι που την κάνουν ζουν περισσότερο. Στην Ελλάδα, όσοι κάνουν ενέσιμη χρήση και δεν είναι σε αυτή τη θεραπεία έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου.^{1, 17}

«Ηρωίνη σημαίνει ενέσεις.» Οι περισσότεροι που μπαίνουν σε θεραπεία για οπιοειδή στην Ελλάδα δεν κάνουν ενέσεις: μόνο το 20,9% αναφέρει ενέσιμη χρήση.¹ Στην Ευρώπη, μόλις το 18% όσων μπαίνουν για πρώτη φορά σε θεραπεία για ηρωίνη.²² Ο κίνδυνος υπερδοσολογίας υπάρχει με κάθε τρόπο χρήσης.^{19, 27}

«Αφού το είχα κόψει καιρό, μια φορά δεν θα με πειράξει.» Αυτή είναι από τις πιο επικίνδυνες στιγμές, γιατί η ανοχή έχει πέσει.^{21, 26}

«Είναι θέμα των νέων.» Στην Ελλάδα, οι θάνατοι από υπερδοσολογία αφορούν όλο και περισσότερο ανθρώπους 40 ετών και πάνω.^{1, 22} Ποτέ δεν είναι αργά για να ζητήσεις βοήθεια.

Αν ανησυχείς για κάποιον άλλον

Αν ο άνθρωπός σου κάνει χρήση οπιοειδών, δεν χρειάζεται να έχεις όλες τις απαντήσεις. Και οι οικογένειες μπορούν να καλέσουν στο 1145.⁵

Αν ζείτε μαζί, αξίζει να ξέρεις τα σημάδια της υπερδοσολογίας που είναι παραπάνω. Από το 2025, στην Ελλάδα και οι οικείοι μπορούν να έχουν ναλοξόνη: μπορείς να τη ζητήσεις από έναν γιατρό, και ο γιατρός που τη γράφει εξηγεί και σε σένα και στον άνθρωπό σου πώς χρησιμοποιείται.⁶

Ο οδηγός για τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις, ο οδηγός για το πώς ανοίγεις την κουβέντα και το self-check για την οικογένεια μπορούν να βοηθήσουν. Και για τη δική σου αντοχή, δες τη φροντίδα και για εσένα.

Βοήθεια για την ηρωίνη

Υπάρχουν δύο βασικοί δρόμοι, και πολλοί άνθρωποι περνούν και από τους δύο.

Θεραπεία με μεθαδόνη ή βουπρενορφίνη. Η μεθαδόνη δρα πιο αργά, και η βουπρενορφίνη δρα μόνο μερικώς στους ίδιους υποδοχείς με την ηρωίνη. Μειώνουν τη στέρηση και την επιθυμία, χωρίς έντονη «φτιαξιά».^{15, 17, 34, 38} Όσοι είναι σε αυτή τη θεραπεία έχουν λιγότερες πιθανότητες να πεθάνουν ή να πάθουν υπερδοσολογία.^{17, 40} Σε ανάλυση πολλών μελετών, όσο οι άνθρωποι έμεναν στη θεραπεία, ο κίνδυνος θανάτου ήταν σημαντικά μικρότερος.⁴⁰ Στον ΕΟΠΑΕ, η φαρμακευτική αγωγή συνοδεύεται από ψυχοκοινωνική υποστήριξη και ψυχοθεραπεία.⁴ Από τα 11.540 άτομα που ήταν σε θεραπεία στην Ελλάδα το 2024, τα 8.138 ήταν σε αυτό το πρόγραμμα.¹

Θεραπεία χωρίς φάρμακα υποκατάστασης (τα λεγόμενα «στεγνά» προγράμματα). Ψυχοθεραπεία και στήριξη για να ξαναστήσεις τη ζωή σου, συχνά μετά από σωματική αποτοξίνωση.²

Και οι δύο δρόμοι υπάρχουν στον ΕΟΠΑΕ, δωρεάν.³ Ποιος σου ταιριάζει το αποφασίζεις μαζί με τους ειδικούς, και μπορεί να αλλάξει στην πορεία.² Μπορείς να ξεκινήσεις με ένα τηλεφώνημα στο 1145.⁵ Αν θέλεις να ξέρεις από πριν πώς είναι ένα πρόγραμμα, διάβασε τι να περιμένεις.

Το επόμενο βήμα

Δεν χρειάζεται να αποφασίσεις σήμερα τι θεραπεία θέλεις. Αρκεί ένα τηλεφώνημα για να μάθεις τι υπάρχει κοντά σου. Κάλεσε το 1145, δωρεάν και εμπιστευτικά, για σένα ή για κάποιον που αγαπάς.⁵