Βενζοδιαζεπίνες: τι είναι, πώς επιδρούν και ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Τι είναι

Οι βενζοδιαζεπίνες επιβραδύνουν τη λειτουργία του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος. Γι' αυτό φέρνουν ηρεμία και υπνηλία, και χαλαρώνουν τους μύες.^{10, 11}

Είναι φάρμακα για λίγο διάστημα. Επειδή μπορεί να προκαλέσουν εξάρτηση, και επειδή με τον καιρό δεν δουλεύουν το ίδιο καλά, συνήθως προτείνονται μόνο για σύντομες περιόδους. Στην πράξη όμως, περίπου ένας στους τέσσερις ενήλικες που τις παίρνουν καταλήγει να τις παίρνει για πολύ καιρό, και στους μεγαλύτερους σε ηλικία σχεδόν οι μισοί.^{11, 24}

Εκτός συνταγής, δεν ξέρεις τι παίρνεις. Κάποια χάπια που κυκλοφορούν χωρίς συνταγή είναι φάρμακα που έχουν ξεφύγει από τα φαρμακεία ή από τους ανθρώπους που τα είχαν πάρει με συνταγή. Άλλα είναι ψεύτικα: πουλιούνται ως διαζεπάμη ή αλπραζολάμη, συχνά σε συσκευασία που μοιάζει αληθινή, αλλά περιέχουν άλλες, πολύ πιο ισχυρές ουσίες.^{11, 14}

Κάποιοι τις παίρνουν μετά από διεγερτικά, όπως η κοκαΐνη ή η MDMA. Ο συνδυασμός προσθέτει τους κινδύνους της μίας ουσίας στους κινδύνους της άλλης.^{11, 16}

Πώς αλλιώς τη λένε

Τις περισσότερες φορές, ο κόσμος τις λέει με το όνομα του φαρμάκου:

Xanax (ζάναξ), Lexotanil (λεξοτανίλ), Tavor, Stedon, Hipnosedon (συχνά γράφεται «υπνοστεντόν»).^{5, 6, 7, 8, 9}

Κάθε όνομα είναι συγκεκριμένο φάρμακο, όχι όλες οι βενζοδιαζεπίνες. Στην αργκό λέγονται και «benzo», «ύπνος» ή «κουμπιά», λέξη που χρησιμοποιείται για χάπια γενικά.⁷

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Οι βενζοδιαζεπίνες είναι από τα πιο συνηθισμένα φάρμακα, και γι' αυτό πολλοί τις θεωρούν ακίνδυνες. Τα στοιχεία δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα.

Ψεύτικα φάρμακα στην Ευρώπη. Ο ευρωπαϊκός οργανισμός για τα ναρκωτικά καταγράφει όλο και περισσότερα ψεύτικα φάρμακα με πολύ ισχυρά συνθετικά οπιοειδή, που μοιάζουν με γνωστά φάρμακα, ανάμεσά τους και με διαζεπάμη και αλπραζολάμη. Η αληθινή τους εμφάνιση μπορεί να δώσει ψεύτικη αίσθηση ασφάλειας.^{11, 13}

Πώς επιδρούν

Οι βενζοδιαζεπίνες φέρνουν ηρεμία, χαλάρωση και υπνηλία. Μπορεί επίσης να προκαλέσουν σύγχυση, ζάλη, αστάθεια και πιο αργά αντανακλαστικά.^{11, 18}

Με τη σταθερή χρήση, ο οργανισμός συνηθίζει. Κάποιοι χρειάζονται μεγαλύτερη ποσότητα για το ίδιο αποτέλεσμα, ή για να κρατήσουν απλώς το αρχικό όφελος για το άγχος ή τον ύπνο. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάνουν κάτι λάθος. Είναι ο τρόπος που δρουν αυτά τα φάρμακα.^{10, 11}

Οι κίνδυνοι

Η απότομη διακοπή. Αν ο οργανισμός έχει συνηθίσει το φάρμακο, η απότομη διακοπή ή η γρήγορη μείωση της δόσης μπορεί να προκαλέσει στερητικά συμπτώματα, ανάμεσά τους και σπασμούς, που μπορεί να απειλήσουν τη ζωή. Γι' αυτό η διακοπή γίνεται πάντα σταδιακά, με έναν ρυθμό που συμφωνείς με τον γιατρό σου.^{10, 11}

Τα στερητικά συμπτώματα. Μπορεί να είναι τρέμουλο, ναυτία, εμετός, πονοκέφαλος, άγχος, κρίσεις πανικού και πεσμένη διάθεση. Κάποιοι τα νιώθουν ακόμα και μετά από σχετικά σύντομη χρήση, λίγων εβδομάδων.^{10, 11}

Ψυχική υγεία. Οι βενζοδιαζεπίνες μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την ψυχική υγεία, και μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο για σκέψεις αυτοκτονίας.^{11, 21}

Τα ψεύτικα χάπια. Χάπια που πουλιούνται ως Xanax ή Valium συχνά δεν περιέχουν καθόλου το φάρμακο που γράφουν, αλλά άλλες, πολύ πιο ισχυρές ουσίες, ή ακόμα και συνθετικά οπιοειδή. Έτσι, κάποιος μπορεί να πάρει κάτι πολύ πιο επικίνδυνο απ' ό,τι νομίζει.^{11, 13}

Στην εγκυμοσύνη. Αν είσαι έγκυος ή σκέφτεσαι να κάνεις παιδί και παίρνεις βενζοδιαζεπίνες, το αν και πώς θα συνεχίσεις είναι απόφαση που παίρνεις μαζί με τον γιατρό σου, για να δείτε τι είναι πιο ασφαλές για εσένα και το μωρό.

Μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση;

Ναι. Οι βενζοδιαζεπίνες μπορεί να προκαλέσουν σωματική και ψυχολογική εξάρτηση, ακόμα και όταν κάποιος τις παίρνει στις δόσεις που του έχουν γράψει. Η σωματική εξάρτηση μπορεί να αρχίσει μετά από λίγες μέρες ή εβδομάδες σταθερής χρήσης.^{10, 11}

Η εξάρτηση από ένα φάρμακο που σου έγραψε γιατρός δεν είναι αποτυχία ούτε ντροπή. Είναι μια γνωστή επίδραση αυτών των φαρμάκων, και αντιμετωπίζεται. Αν νιώθεις ότι δεν μπορείς πια χωρίς αυτά, ότι χρειάζεσαι όλο και περισσότερα, ή ότι τα παίρνεις για άλλους λόγους από αυτούς που σου τα έγραψαν, αξίζει να το συζητήσεις με τον γιατρό σου.^{10, 11}

Το σύντομο self-check και ο οδηγός για τα σημάδια που αξίζει να προσέξεις μπορούν επίσης να βοηθήσουν.

Πότε χρειάζεται επείγουσα βοήθεια

Μείνε μαζί του μέχρι να έρθει βοήθεια. Πες στους διασώστες τι έχει πάρει, αν υπήρχε αλκοόλ ή άλλες ουσίες, και αν τα χάπια ήταν από συνταγή ή όχι. Είναι ιατρική πληροφορία που τους βοηθά να δώσουν τη σωστή φροντίδα.²²

Μύθοι και αλήθειες

«Αφού μου τις έγραψε γιατρός, δεν μπορώ να εξαρτηθώ.» Η εξάρτηση μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και με τις δόσεις της συνταγής. Δεν φταις εσύ, και δεν είναι λόγος να ντρέπεσαι. Είναι λόγος να μιλήσεις με τον γιατρό σου για το πόσο θα τις παίρνεις.^{10, 11}

«Αν θέλω να τις κόψω, αρκεί να σταματήσω.» Η απότομη διακοπή μπορεί να είναι επικίνδυνη, ακόμα και να προκαλέσει σπασμούς. Η ασφαλής διακοπή γίνεται σταδιακά, με τον γιατρό σου.^{10, 11}

«Ένα Xanax από έναν φίλο ή από το ίντερνετ είναι το ίδιο με της συνταγής.» Τα χάπια εκτός συνταγής συχνά δεν περιέχουν αυτό που γράφουν, αλλά πολύ πιο ισχυρές ουσίες, ακόμα και συνθετικά οπιοειδή.^{11, 13}

«Είναι φάρμακα, άρα είναι πιο ασφαλή από τα ναρκωτικά.» Μαζί με αλκοόλ ή οπιοειδή, οι βενζοδιαζεπίνες μπορεί να σταματήσουν την αναπνοή. Στις ΗΠΑ, σχεδόν ένας στους πέντε θανάτους από υπερδοσολογία με βενζοδιαζεπίνες αφορά και αλκοόλ.^{11, 12}

Αν ανησυχείς για κάποιον άλλον

Κάποια σημάδια που μπορεί να σχετίζονται με τις βενζοδιαζεπίνες είναι η έντονη υπνηλία, η σύγχυση, η αστάθεια στο περπάτημα και τα κενά μνήμης. Αν κάποιος τις παίρνει με συνταγή, η απότομη αλλαγή στη διάθεσή του όταν ξεμένει από το φάρμακο μπορεί επίσης να είναι σημάδι εξάρτησης. Κανένα από αυτά δεν αποδεικνύει κάτι από μόνο του.^{10, 11}

Αν κάποιος κοντά σου θέλει να τις κόψει, αξίζει να ξέρει ότι η απότομη διακοπή μπορεί να είναι επικίνδυνη και ότι η διακοπή γίνεται με γιατρό. Μπορείς να τον στηρίξεις να μιλήσει με τον γιατρό του.^{10, 18}

Ο οδηγός για τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις, ο οδηγός για το πώς ανοίγεις την κουβέντα και το self-check για την οικογένεια μπορούν να βοηθήσουν.

Βοήθεια για τις βενζοδιαζεπίνες

Αν τις παίρνεις με συνταγή, το πρώτο βήμα είναι μια κουβέντα με τον γιατρό που σου τις έγραψε. Η διακοπή γίνεται με σταδιακή μείωση της δόσης, με έναν ρυθμό που ταιριάζει σε εσένα. Η ψυχοθεραπεία, ιδιαίτερα η γνωσιακή συμπεριφορική, μαζί με τη σταδιακή μείωση, αυξάνει τις πιθανότητες να τα καταφέρεις, τουλάχιστον τους πρώτους μήνες.^{10, 26}

Αν η χρήση έχει ξεφύγει από τη συνταγή, ή αν παίρνεις χάπια χωρίς συνταγή, ο ΕΟΠΑΕ έχει συμβουλευτικά κέντρα και θεραπευτικά προγράμματα σε όλη τη χώρα. Μπορείς να ξεκινήσεις με ένα τηλεφώνημα στο 1145. Είναι δωρεάν και εμπιστευτικό, και θα σε βοηθήσουν να βρεις την κατάλληλη υπηρεσία κοντά σου. Αν θέλεις να ξέρεις από πριν πώς είναι ένα πρόγραμμα, διάβασε τι να περιμένεις.^{2, 3}

Το επόμενο βήμα

Δεν χρειάζεται να έχεις όλες τις απαντήσεις για να ζητήσεις βοήθεια. Αν κάτι από όσα διάβασες σε αφορά, μίλησε με τον γιατρό σου ή με κάποιον που ξέρει, δωρεάν και εμπιστευτικά, στο 1145.³