Πρεγκαμπαλίνη και γκαμπαπεντίνη: τι είναι, πώς επιδρούν και ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Τι είναι

Η πρεγκαμπαλίνη και η γκαμπαπεντίνη ανήκουν στην ίδια ομάδα φαρμάκων, τα γκαμπαπεντινοειδή. Δρουν στα νεύρα και μειώνουν την υπερβολική τους δραστηριότητα, αν και ο ακριβής μηχανισμός δεν είναι πλήρως γνωστός.^{10, 22} Στην Ελλάδα δίνονται μόνο με ιατρική συνταγή.⁴

Επειδή είναι φάρμακα, πολλοί τα θεωρούν ακίνδυνα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο όμως, από το 2019 είναι ελεγχόμενες ουσίες, μετά από αναφορές για κατάχρηση, εξάρτηση και θανάτους.^{15, 24}

Κάποιοι τα παίρνουν χωρίς συνταγή για να νιώσουν χαλάρωση ή ευφορία, ή μαζί με ηρωίνη και άλλα οπιοειδή, για να δυναμώσουν την επίδρασή τους ή να αντέξουν τη στέρηση.^{24, 29} Ο συνδυασμός αυτός είναι από τους πιο επικίνδυνους, όπως εξηγούμε παρακάτω.

Πώς αλλιώς τα λένε

Ο κόσμος τα λέει συνήθως με το όνομα του φαρμάκου:

Πρεγκαμπαλίνη: Lyrica, αλλά και άλλα σκευάσματα, όπως Algecia και Prelynca. Γκαμπαπεντίνη: Neurontin, αλλά και Gabantin και Gabental.⁴

Κάθε όνομα είναι συγκεκριμένο σκεύασμα της ίδιας δραστικής ουσίας.

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Στην Ελλάδα, η πρεγκαμπαλίνη εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια και στα επείγοντα και στις κατασχέσεις.¹ Στην Ευρώπη, σε κάποιες χώρες εμφανίζεται σε σημαντικό μέρος των θανάτων από υπερδοσολογία.²⁷

Το ΕΚΤΕΠΝ χαρακτηρίζει σημαντική την αύξηση στις κατασχέσεις του 2024 σε σχέση με την προηγούμενη τριετία.³ Ένας τέτοιος αριθμός δείχνει ότι η πρεγκαμπαλίνη κυκλοφορεί εκτός φαρμακείου, όχι πόσοι άνθρωποι την παίρνουν.

Πώς επιδρούν

Οι πιο συχνές επιδράσεις είναι η ζάλη και η υπνηλία.^{10, 21} Μπορεί να εμφανιστούν επίσης σύγχυση, αστάθεια, θολή ή διπλή όραση και προβλήματα μνήμης.^{23, 24}

Όταν παίρνονται εκτός συνταγής, κάποιοι νιώθουν χαλάρωση και ευφορία.^{24, 29} Φέρνουν όμως και υπνηλία και σύγχυση, και αυξάνουν τον κίνδυνο για τραυματισμό και για προβλήματα στην αναπνοή.^{13, 24}

Οι κίνδυνοι

Η αναπνοή. Μαζί με οπιοειδή, βενζοδιαζεπίνες, αλκοόλ ή άλλα φάρμακα που επιβραδύνουν τον οργανισμό, τα γκαμπαπεντινοειδή μπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα στην αναπνοή. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στους ηλικιωμένους και σε όσους έχουν ήδη πρόβλημα στους πνεύμονες.^{13, 15} Έχουν αναφερθεί σοβαρά προβλήματα στην αναπνοή και χωρίς οπιοειδή.^{14, 16, 28}

Ψυχική υγεία. Όπως και άλλα αντιεπιληπτικά φάρμακα, η πρεγκαμπαλίνη και η γκαμπαπεντίνη μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο για σκέψεις ή συμπεριφορές αυτοκτονίας, και να φέρουν απρόσμενες αλλαγές στη διάθεση.^{11, 22, 23} Αν έχεις τέτοιες σκέψεις, δεν χρειάζεται να τις κρατάς μόνος ή μόνη σου. Μπορείς να μιλήσεις τώρα στη 24ωρη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018. Αν κινδυνεύεις άμεσα, κάλεσε το 112.⁹

Στην εγκυμοσύνη. Σύμφωνα με τις ρυθμιστικές αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ευρώπης, η πρεγκαμπαλίνη στο πρώτο τρίμηνο μπορεί να αυξάνει λίγο τον κίνδυνο για σοβαρές συγγενείς ανωμαλίες.^{11, 18} Αν είσαι έγκυος ή σχεδιάζεις εγκυμοσύνη και παίρνεις κάποιο από αυτά τα φάρμακα, μίλα με τον γιατρό σου πριν αλλάξεις οτιδήποτε.

Στην Ελλάδα, σχεδόν τα μισά επείγοντα περιστατικά από ουσίες αφορούν συνδυασμό.¹

Μπορούν να οδηγήσουν σε εξάρτηση;

Ναι. Οι ρυθμιστικές αρχές αναγνωρίζουν ότι τα γκαμπαπεντινοειδή ενέχουν κίνδυνο για εξάρτηση, ανοχή και στέρηση, και οι οδηγίες των φαρμάκων περιλαμβάνουν προειδοποιήσεις για κατάχρηση.^{11, 15, 17} Γι' αυτό οι ρυθμιστικές αρχές ζητούν από τους γιατρούς να ελέγχουν αν κάποιος είχε ποτέ πρόβλημα με ουσίες πριν τα γράψουν.^{15, 22}

Όταν κάποιος σταματά απότομα μετά από τακτική χρήση, μπορεί να εμφανιστούν άγχος, αϋπνία, ναυτία, πόνοι και εφίδρωση.^{19, 23} Σε όσους έχουν επιληψία, η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει σοβαρές κρίσεις.^{19, 23} Γι' αυτό οι επίσημες οδηγίες λένε ότι η διακοπή γίνεται μόνο μαζί με τον γιατρό.^{19, 23}

Αν αναρωτιέσαι για τη δική σου χρήση, μπορείς να κάνεις τον σύντομο αυτοέλεγχο ή να διαβάσεις πώς καταλαβαίνεις αν έχεις πρόβλημα με τη χρήση.

Πότε χρειάζεται επείγουσα βοήθεια

Μείνε μαζί του μέχρι να έρθει βοήθεια. Πες στους διασώστες τι έχει πάρει και αν υπήρχε αλκοόλ ή άλλες ουσίες, ιδίως οπιοειδή ή ηρεμιστικά. Είναι ιατρική πληροφορία που τους βοηθά να δώσουν τη σωστή φροντίδα.²⁶

Μύθοι και αλήθειες

«Αφού είναι φάρμακο με συνταγή, είναι ασφαλές.» Ακόμα και με συνταγή έχει κινδύνους, και γι' αυτό ο γιατρός παρακολουθεί τη θεραπεία. Χωρίς συνταγή, σε μεγαλύτερες ποσότητες ή μαζί με άλλες ουσίες, οι κίνδυνοι μεγαλώνουν πολύ.^{15, 24}

«Ο κίνδυνος για την αναπνοή υπάρχει μόνο αν το πάρεις με οπιοειδή.» Ο συνδυασμός με οπιοειδή ανεβάζει πολύ τον κίνδυνο, αλλά έχουν αναφερθεί σοβαρά προβλήματα στην αναπνοή και χωρίς αυτά.^{14, 16, 28}

«Δεν γίνεται να εξαρτηθείς από κάτι που σου έγραψε ο γιατρός.» Η εξάρτηση και η στέρηση αφορούν και όσους τα παίρνουν με συνταγή. Γι' αυτό οι γιατροί παρακολουθούν τη θεραπεία και η διακοπή γίνεται σταδιακά, με δική τους καθοδήγηση.^{17, 19}

Αν ανησυχείς για κάποιον άλλον

Αν κάποιος δικός σου φαίνεται συχνά υπερβολικά νυσταγμένος ή μπερδεμένος, μιλά μπερδεμένα ή χάνει την ισορροπία του, αυτό μπορεί να έχει πολλές αιτίες. Αν ξέρεις ότι παίρνει πρεγκαμπαλίνη ή γκαμπαπεντίνη, ιδίως μαζί με άλλες ουσίες, αξίζει να του μιλήσεις.^{23, 24} Ο οδηγός για τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις, ο οδηγός για το πώς ανοίγεις την κουβέντα και το self-check για την οικογένεια μπορούν να βοηθήσουν.

Βοήθεια για την πρεγκαμπαλίνη και τη γκαμπαπεντίνη

Οι υπηρεσίες του ΕΟΠΑΕ απευθύνονται σε όλους όσοι αντιμετωπίζουν πρόβλημα εξάρτησης, χωρίς εξαιρέσεις, και είναι δωρεάν.^{5, 7} Στα συμβουλευτικά κέντρα, το πρώτο βήμα είναι μια εξατομικευμένη αξιολόγηση του τι χρειάζεσαι.⁸

Μπορείς να καλέσεις στο 1145, δωρεάν και εμπιστευτικά, για σένα ή για κάποιον δικό σου.⁶ Αν θέλεις να ξέρεις από πριν πώς είναι ένα πρόγραμμα, διάβασε τι να περιμένεις.

Αν τα παίρνεις με συνταγή και ανησυχείς

Είναι φυσικό να αναρωτιέσαι αν έχεις αρχίσει να εξαρτάσαι από ένα φάρμακο που σου έγραψε γιατρός. Σημάδια που αξίζει να προσέξεις είναι αν δυσκολεύεσαι να το σταματήσεις, ή αν νιώθεις ότι το χρειάζεσαι πιο συχνά απ' όσο πρέπει.^{17, 20}

Ο γιατρός σου είναι ο πρώτος άνθρωπος που μπορείς να το πεις. Οι επίσημες οδηγίες προτείνουν να του μιλήσεις αν ανησυχείς για εξάρτηση, αν χρειάζεσαι βοήθεια ή αν θέλεις να σταματήσεις.²⁰ Βοηθά να του πεις ειλικρινά πόσο συχνά το παίρνεις, αν το συνδυάζεις με αλκοόλ ή άλλες ουσίες, και αν είχες ποτέ πρόβλημα με το αλκοόλ ή με άλλες ουσίες στο παρελθόν.²² Είναι πληροφορία που τον βοηθά να σε φροντίσει σωστά.

Το επόμενο βήμα

Αν κάτι από όσα διάβασες σε αφορά, δεν χρειάζεται να το λύσεις μόνος ή μόνη σου. Μίλα με τον γιατρό σου ή κάλεσε στο 1145, δωρεάν και εμπιστευτικά.