Αμφεταμίνη: τι είναι, πώς επιδρά και ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Τι είναι

Η αμφεταμίνη είναι συνθετική ουσία, όχι φυτική.¹⁰ Αυτό που πουλιέται στον δρόμο είναι συνήθως σκόνη, υπόλευκη ή ροζ, μερικές φορές πάστα, και σε κάποιες περιπτώσεις δισκία.^{10, 17}

Το τι υπάρχει πραγματικά μέσα δεν φαίνεται από την εμφάνιση.²⁶ Σε δείγματα που εξετάστηκαν σε υπηρεσίες ελέγχου ουσιών σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες το πρώτο εξάμηνο του 2024, η καφεΐνη ήταν η πιο συχνή ψυχοδραστική νοθευτική ουσία.¹¹ Την ίδια περίοδο, ο EUDA αναφέρει ότι η μέση καθαρότητα στη λιανική μειώθηκε κατά 8% ανάμεσα στο 2014 και το 2024.¹²

Η αμφεταμίνη δεν είναι το ίδιο με τη μεθαμφεταμίνη. Είναι συγγενικές ουσίες, αλλά ξεχωριστές, και ο πίνακας ελεγχόμενων ουσιών του Υπουργείου Υγείας τις καταχωρεί χωριστά.¹ Για τη μεθαμφεταμίνη υπάρχει ξεχωριστή σελίδα.

Πώς αλλιώς τη λένε

• αμφεταμίνη και αμφεταμίνες, όπως στα επίσημα ελληνικά κείμενα. Ο πληθυντικός σε έρευνες μπορεί να σημαίνει ολόκληρη κατηγορία ουσιών.^{1, 2, 10}
• speed και σπιντ. Προσοχή εδώ: η ίδια λέξη χρησιμοποιείται στα ελληνικά επίσημα κείμενα και για τη μεθαμφεταμίνη.^{5, 6, 17}
• captagon, όνομα δισκίων που κατάσχονται ως αμφεταμίνες.^{4, 13}

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Τα ελληνικά στοιχεία υπάρχουν, αλλά σε ευρύτερες κατηγορίες: η σχολική έρευνα μετράει «αμφεταμίνες» συνολικά, και τα δισκία captagon καταγράφονται μαζί με τα δισκία έκστασης.^{2, 4}

Τι μετράει το καθένα: το ποσοστό των μαθητών είναι δήλωση, όχι εργαστηριακά επιβεβαιωμένη χρήση, και η κατηγορία «αμφεταμίνες» στην έρευνα είναι ευρύτερη από τη μία ουσία. Τα λύματα δείχνουν φορτίο για τον πληθυσμό, όχι αριθμό ανθρώπων. Τα δισκία captagon καταγράφονται μαζί με δισκία έκστασης στη σειρά του ΕΚΤΕΠΝ. Τα νοσοκομεία του Euro-DEN Plus είναι δείγμα, όχι όλα τα ευρωπαϊκά νοσοκομεία.^{2, 3, 4, 10, 12}

Πώς επιδρά

Η αμφεταμίνη επιταχύνει τον καρδιακό ρυθμό και ανεβάζει την αρτηριακή πίεση.^{14, 15} Κόβει τον ύπνο και την όρεξη.^{14, 17} Μπορεί να φέρει έντονη ταραχή, σύγχυση, παράνοια και παραισθήσεις.^{14, 17}

Όταν περάσει η δράση, ακολουθεί περίοδος εξάντλησης και πεσμένης διάθεσης.^{14, 17}

Οι κίνδυνοι

Η καρδιά. Η ετικέτα φαρμάκου αμφεταμίνης του FDA αναφέρει ταχυαρρυθμίες και υπέρταση, και ότι σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να προκληθεί έμφραγμα ή αιφνίδιος καρδιακός θάνατος.^{15, 22} Το MedlinePlus καταγράφει επίσης γρήγορους παλμούς, έμφραγμα και εγκεφαλικό.^{14, 16}

Η υπερθερμία. Η ίδια ετικέτα αναφέρει απειλητική για τη ζωή υπερθερμία και ραβδομυόλυση, δηλαδή διάσπαση των μυών.^{15, 16, 23}

Ψυχική υγεία. Παραισθήσεις, παράνοια και ψυχωτικά επεισόδια καταγράφονται τόσο κατά τη χρήση όσο και μετά.^{10, 14, 17} Σε ανθρώπους με προϋπάρχουσα ψυχιατρική ευαλωτότητα, τα συμπτώματα μπορεί να επιδεινωθούν.^{15, 26, 27}

Στην εγκυμοσύνη. Αν είσαι έγκυος ή σκέφτεσαι να μείνεις, είναι κουβέντα με τον γιατρό σου, όχι απόφαση που παίρνεται από ένα κείμενο στο διαδίκτυο.

Αν παίρνεις οποιοδήποτε φάρμακο, μίλα με τον γιατρό σου πριν κάνεις οποιαδήποτε αλλαγή.

Τα συνταγογραφούμενα διεγερτικά

Ουσίες τύπου αμφεταμίνης χρησιμοποιούνται και ως φάρμακα, με συνταγή και ιατρική παρακολούθηση. Αυτό δεν κάνει ασφαλές το να πάρει κάποιος το φάρμακο άλλου ανθρώπου.^{18, 19}

Το FDA χαρακτηρίζει τη λήψη διεγερτικού που ανήκει σε άλλον ως μη ιατρική χρήση και προειδοποιεί για εξάρτηση, υπερδοσολογία και θάνατο.^{18, 19} Το NIDA αναφέρει ότι πολλοί τα θεωρούν γενικά ασφαλή επειδή είναι φάρμακα, και ότι η χρήση τους για καλύτερη απόδοση στο διάβασμα ή στη δουλειά φέρνει πραγματικούς κινδύνους, από εξάρτηση και καρδιαγγειακά συμβάντα ως ψύχωση.^{18, 19}

Αν παίρνεις συνταγογραφούμενο φάρμακο και σε απασχολεί η σχέση σου με αυτό, το σωστό πρώτο βήμα είναι ο γιατρός που στο έγραψε.

Μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση;

Ναι. Το FRANK αναφέρει ρητά ότι η ουσία εθίζει και ότι αναπτύσσεται ανοχή, δηλαδή χρειάζεται όλο και περισσότερη για το ίδιο αποτέλεσμα.^{14, 17} Η ετικέτα του FDA περιγράφει συμπτώματα στέρησης μετά από παρατεταμένη χρήση: πεσμένη διάθεση, κατάθλιψη, κόπωση και διαταραχές ύπνου.^{14, 15}

Κανένας παράγοντας από μόνος του δεν μπορεί να προβλέψει ποιος θα εξαρτηθεί, και οι υπόλοιποι κίνδυνοι, η καρδιά, η υπερθερμία, ένα ψυχωτικό επεισόδιο, δεν περιμένουν να υπάρξει εξάρτηση για να εμφανιστούν.^{15, 16, 29}

Για την εξάρτηση από διεγερτικά, ο ΠΟΥ συνιστά ψυχοκοινωνικές θεραπείες, γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και contingency management.^{20, 28} Το MedlinePlus αναφέρει ότι δεν υπάρχει φάρμακο που να μειώνει τη χρήση αμφεταμινών μπλοκάροντας τη δράση τους.¹⁴

Αν αναρωτιέσαι πού βρίσκεσαι, δες τα σημάδια που δείχνουν ότι κάτι έχει ξεφύγει ή κάνε το σύντομο self-check.

Πότε χρειάζεται επείγουσα βοήθεια

Μύθοι και αλήθειες

«Speed σημαίνει αμφεταμίνη.» Όχι απαραίτητα, και αυτό έχει πρακτική σημασία. Σε ελληνικό αστυνομικό δελτίο η λέξη «σπιντ» συνοδεύει την αμφεταμίνη, σε άλλο τη μεθαμφεταμίνη, και ο πρώην ΟΚΑΝΑ τιτλοφορεί ενότητα «Μεθαμφεταμίνη (Speed)».^{5, 6, 7} Με το όνομα και μόνο, κανείς δεν ξέρει τι πήρε.

«Η εμφάνιση δείχνει την ποιότητα.» Δεν δείχνει.²⁶ Η καφεΐνη ήταν η πιο συχνή ψυχοδραστική νοθευτική ουσία σε δείγματα που εξετάστηκαν σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες.¹¹

«Είναι φάρμακο, άρα ασφαλές για όλους.» Το FDA προειδοποιεί ρητά για τη λήψη διεγερτικού που ανήκει σε άλλον.^{18, 19}

«Δεν εθίζει όπως τα σκληρά ναρκωτικά.» Το FRANK λέει το αντίθετο, και η ετικέτα του FDA περιγράφει συμπτώματα στέρησης.^{15, 17}

Αν ανησυχείς για κάποιον άλλον

Αυτό που έχει νόημα να προσέξεις είναι οι μέρες μετά, όχι μόνο η ίδια η χρήση: έντονη εξάντληση, ύπνος που έχει γυρίσει ανάποδα, πεσμένη διάθεση, απώλεια βάρους.^{14, 17} Κανένα από αυτά δεν αποδεικνύει από μόνο του χρήση.

Αν σε απασχολεί, δες τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις, πώς ανοίγεις τη συζήτηση και το self-check για την οικογένεια.

Βοήθεια

Ο ΕΟΠΑΕ, ο εθνικός φορέας, παρέχει δημόσιες και δωρεάν υπηρεσίες, χωρίς εξαιρέσεις, και υποστηρίζει και τα μέλη της οικογένειας.^{8, 9} Στο 1145 μπορείς να μιλήσεις και να συνδεθείς με την υπηρεσία που σου ταιριάζει.⁹

Δες και τι να περιμένεις από ένα πρόγραμμα.

Το επόμενο βήμα

Αν διάβασες μέχρι εδώ επειδή κάτι σε απασχολεί, για σένα ή για κάποιον δικό σου, μια κουβέντα δεν σε δεσμεύει σε τίποτα. Το 1145 είναι δωρεάν και εμπιστευτικό.⁹