Kratom: τι είναι, πώς επιδρά και ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Τι είναι

Το kratom είναι τα φύλλα ενός δέντρου που φύεται στη νοτιοανατολική Ασία. Περιέχουν πάνω από πενήντα αλκαλοειδή.⁶ Δύο μετράνε περισσότερο: η μιτραγυνίνη, που είναι η πιο άφθονη, και η 7-υδροξυμιτραγυνίνη, που υπάρχει σε ελάχιστη ποσότητα στο φύλλο αλλά είναι πολύ πιο ισχυρή.^{6, 9}

Και οι δύο δρουν στους υποδοχείς των οπιοειδών.^{6, 7} Αυτός είναι ο λόγος που το kratom δεν συμπεριφέρεται σαν βότανο, παρότι πωλείται σαν βότανο.

Κυκλοφορεί ως σκόνη, κάψουλες, εκχυλίσματα, ροφήματα και υγρά για ατμιστές.^{6, 14} Και εδώ υπάρχει μια σημαντική διάκριση: τα συμπυκνωμένα προϊόντα 7-OH δεν είναι απλώς πιο δυνατό φύλλο. Το FDA αναφέρει ότι η υψηλή περιεκτικότητά τους προκύπτει από χημική μετατροπή, όχι από το ίδιο το φυτό, και ότι η δράση τους είναι αυτή ενός οπιοειδούς.^{6, 8, 9}

Πώς αλλιώς το λένε

• kratom και κράτομ, όπως γράφεται στα ελληνικά επίσημα κείμενα^{1, 2}
• Mitragyna speciosa, η βοτανική ονομασία, που χρησιμοποιείται και στον πίνακα ελεγχόμενων ουσιών¹
• μιτραγυνίνη, που είναι η ουσία και όχι το φυτό¹

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Το πρώτο στοιχείο παρακάτω αφορά την Ελλάδα. Τα υπόλοιπα προέρχονται από αμερικανικές και ευρωπαϊκές πηγές.

Τι μετράει το καθένα: εκτός από την ελληνική ημερομηνία υπαγωγής, τα στοιχεία προέρχονται από άλλες χώρες. Οι αναφορές στα κέντρα δηλητηριάσεων γίνονται εθελοντικά και δεν δείχνουν ποια ουσία προκάλεσε τον κάθε θάνατο.¹³ Η επιδημία σαλμονέλας και τα ευρήματα για τα βαρέα μέταλλα αφορούν τα προϊόντα που ελέγχθηκαν τότε, όχι κάθε προϊόν.^{10, 12}

Το πιο χρήσιμο εδώ δεν είναι κάποιος μεμονωμένος αριθμός, αλλά το μοτίβο: τα προβλήματα δεν έρχονται μόνο από την ουσία, έρχονται και από το τι ακριβώς υπάρχει μέσα στο πακέτο.

Πώς επιδρά

Οι ουσίες του kratom δρουν στους υποδοχείς των οπιοειδών, χωρίς το φυτό να έχει σχέση με την παπαρούνα.^{6, 18} Καταγράφονται ζάλη, σύγχυση, παραισθήσεις, γρήγοροι παλμοί και προβλήματα στην αναπνοή.^{6, 14}

Η περιεκτικότητα διαφέρει από προϊόν σε προϊόν.^{8, 22}

Οι κίνδυνοι

Το συκώτι. Το FDA κατατάσσει την ηπατοτοξικότητα στα σοβαρά ανεπιθύμητα συμβάντα που συνδέονται με το kratom.^{7, 14} Το γερμανικό BfR αναφέρει επίσης βλάβες στο συκώτι και στα νεφρά.^{6, 14}

Η αναπνοή. Επειδή οι ουσίες δρουν στους υποδοχείς των οπιοειδών, μπορούν να καταστείλουν την αναπνοή, που είναι ο μηχανισμός πίσω από τους θανάτους σε υπερδοσολογία οπιοειδών.^{6, 7, 19}

Τι υπάρχει μέσα στο πακέτο. Αυτό είναι ξεχωριστός κίνδυνος. Σε ελέγχους του FDA βρέθηκαν μόλυβδος και νικέλιο πάνω από τα ασφαλή όρια,¹⁰ σε άλλη περίπτωση προϊόντα ανακλήθηκαν υποχρεωτικά γιατί περιείχαν σαλμονέλα,¹¹ και ένα σκεύασμα που πωλούνταν ως kratom στην Ευρώπη περιείχε αδήλωτο συνθετικό οπιοειδές.¹⁵ Εργαστηριακή ανάλυση εμπορικών προϊόντων βρήκε συχνές αποκλίσεις ανάμεσα στην ετικέτα και στο πραγματικό περιεχόμενο.^{8, 22}

Αν παίρνεις οποιοδήποτε φάρμακο, μίλα με τον γιατρό σου πριν κάνεις οποιαδήποτε αλλαγή.

Μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση;

Ναι. Το FDA περιγράφει περιστατικά ανθρώπων που πληρούν τα κλινικά κριτήρια διαταραχής χρήσης ουσιών με το kratom: χρήση για μεγαλύτερο διάστημα από όσο σκόπευαν, λαχτάρα, συνέχιση παρά τις συνέπειες.^{6, 7} Ο ΠΟΥ αναφέρει συμπτώματα στέρησης που μοιάζουν με στέρηση από οπιοειδή.^{6, 7}

Έχουν επίσης αναφερθεί περιστατικά νεογνών με συμπτώματα στέρησης μετά από τακτική χρήση στην εγκυμοσύνη.^{6, 7}

Κανένας παράγοντας από μόνος του δεν μπορεί να προβλέψει ποιος θα εξαρτηθεί, και οι υπόλοιποι κίνδυνοι, το συκώτι, οι σπασμοί, η αναπνοή, το τι περιέχει το ίδιο το προϊόν, δεν περιμένουν να υπάρξει εξάρτηση για να εμφανιστούν.^{6, 7, 21}

Αν αναρωτιέσαι πού βρίσκεσαι, δες τα σημάδια που δείχνουν ότι κάτι έχει ξεφύγει ή κάνε το σύντομο self-check.

Πότε χρειάζεται επείγουσα βοήθεια

Μύθοι και αλήθειες

«Είναι νόμιμο, αφού πωλείται.» Από τον Μάρτιο του 2025, το φυτό και η μιτραγυνίνη είναι στον Πίνακα Α της ελληνικής νομοθεσίας για τα ναρκωτικά.^{1, 2} Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το Mitragyna speciosa θεωρείται μη εγκεκριμένο τρόφιμο, οπότε δεν επιτρέπεται ούτε ως συμπλήρωμα διατροφής.¹⁶

«Είναι φυτό, άρα δεν είναι ναρκωτικό.» Οι ουσίες του δρουν στους ίδιους υποδοχείς με τα οπιοειδή,^{6, 7} και το FDA καταγράφει σοβαρά ανεπιθύμητα συμβάντα, από ηπατοτοξικότητα και σπασμούς ως διαταραχή χρήσης.^{7, 14}

«Βοηθάει να κόψεις τα οπιοειδή.» Το FDA δεν έχει εγκρίνει σκεύασμα kratom και η αποτελεσματικότητά του για κάτι τέτοιο δεν έχει τεκμηριωθεί.^{7, 18} Για την εξάρτηση από οπιοειδή υπάρχουν εγκεκριμένα φάρμακα με αποδεδειγμένη δράση, όπως η μεθαδόνη και η βουπρενορφίνη.^{17, 19}

«Ό,τι γράφει kratom, είναι φύλλο.» Τα συμπυκνωμένα προϊόντα 7-OH παράγονται με χημική μετατροπή και το FDA τα αντιμετωπίζει ως προϊόντα οπιοειδούς, ξεχωριστά από το φύλλο.^{6, 8, 9}

Αν ανησυχείς για κάποιον άλλον

Το kratom δεν μοιάζει με ναρκωτικό, οπότε μπορεί να βρίσκεται στο σπίτι σαν σκόνη, κάψουλες ή ρόφημα χωρίς να τραβήξει την προσοχή.^{6, 14} Αυτό που έχει σημασία δεν είναι το ίδιο το πακέτο, αλλά αν κάποιος δυσκολεύεται να το σταματήσει ή αν εμφανίζει συμπτώματα στέρησης όταν δεν το παίρνει.^{6, 7}

Αν σε απασχολεί, δες τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις, πώς ανοίγεις τη συζήτηση και το self-check για την οικογένεια.

Βοήθεια

Ο ΕΟΠΑΕ, ο εθνικός φορέας, παρέχει δημόσιες και δωρεάν υπηρεσίες, χωρίς εξαιρέσεις, και υποστηρίζει και τα μέλη της οικογένειας.^{3, 4} Στο 1145 μπορείς να μιλήσεις και να συνδεθείς με την υπηρεσία που σου ταιριάζει.⁴

Αν η στέρηση είναι αυτό που σε φοβίζει, είναι ακριβώς η κουβέντα που αξίζει να κάνεις με κάποιον που ξέρει. Δες και τι να περιμένεις από ένα πρόγραμμα.

Το επόμενο βήμα

Αν διάβασες μέχρι εδώ επειδή κάτι σε απασχολεί, για σένα ή για κάποιον δικό σου, μια κουβέντα δεν σε δεσμεύει σε τίποτα. Το 1145 είναι δωρεάν και εμπιστευτικό.⁴