GHB («χάπι του βιασμού») και GBL: τι είναι, πώς επιδρούν και ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Τι είναι

Το GHB (γάμμα υδροξυβουτυρικό οξύ) φτιάχτηκε αρχικά ως αναισθητικό. Καταστέλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα: επιβραδύνει τη λειτουργία του εγκεφάλου.^{14, 15}

Το GBL (γάμμα βουτυρολακτόνη) χρησιμοποιείται νόμιμα στη βιομηχανία, για παράδειγμα σε διαλυτικά και καθαριστικά. Όταν καταναλωθεί, ο οργανισμός το μετατρέπει σε GHB, γι' αυτό οι επιδράσεις τους είναι ίδιες. Το ίδιο συμβαίνει και με μια τρίτη βιομηχανική ουσία, την 1,4-βουτανοδιόλη.^{12, 13, 19}

Συνήθως κυκλοφορούν ως άχρωμο υγρό, και πιο σπάνια ως σκόνη.^{13, 14}

Μια μορφή του GHB χρησιμοποιείται και ως φάρμακο με συνταγή, για τη ναρκοληψία.^{13, 18}

Πώς αλλιώς το λένε

Στην Ελλάδα το GHB λέγεται συχνά «G» ή «υγρό έκσταση».¹ Η Αστυνομία το αναφέρει και ως «χάπι του βιασμού».⁷ Παρά το όνομα, δεν έχει καμία χημική σχέση με την έκσταση (MDMA).^{14, 17}

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Στην Ευρώπη, το GHB και το GBL είναι από τις ουσίες που φέρνουν συχνότερα ανθρώπους στα επείγοντα, και τα περιστατικά τους είναι συχνά σοβαρά. Στην Ελλάδα, η Αστυνομία καταγράφει κατασχέσεις GHB, και η έρευνα στους μαθητές το ρωτά ξεχωριστά.^{2, 7, 11, 21}

Τα νοσοκομεία αυτά δεν καλύπτουν όλη την Ευρώπη, και σε κάποιες πόλεις τα περιστατικά με GHB είναι πολύ πιο συχνά από άλλες.¹¹ Και τόσο μικρά ποσοστά όπως αυτό των μαθητών έχουν περιθώριο σφάλματος, όπως σημειώνει η ίδια η έρευνα ESPAD.²

Πώς επιδρούν

Το GHB και το GBL μπορεί να φέρουν ευφορία, χαλάρωση, υπνηλία και μειωμένες αναστολές, με επιδράσεις που μοιάζουν με του αλκοόλ.^{13, 14, 15}

Μπορεί όμως να προκαλέσουν και σύγχυση, αποπροσανατολισμό, ζάλη, ναυτία και εμετό, απώλεια συντονισμού και κενά μνήμης.^{14, 16}

Οι κίνδυνοι

Η υπερδοσολογία. Η διαφορά ανάμεσα στην ποσότητα που φέρνει την επίδραση και σε αυτή που φέρνει υπερδοσολογία είναι πολύ μικρή, και η περιεκτικότητα αλλάζει από μπουκάλι σε μπουκάλι.^{13, 15, 20} Η υπερδοσολογία μπορεί να προκαλέσει απώλεια αισθήσεων, σπασμούς, κώμα και θάνατο.^{14, 15}

Το αλκοόλ. Ο συνδυασμός με αλκοόλ αυξάνει πολύ τον κίνδυνο υπερδοσολογίας, γιατί και οι δύο ουσίες καταστέλλουν το νευρικό σύστημα.^{14, 15}

Ποτά που «πειράζονται». Το GHB έχει χρησιμοποιηθεί για να ρίξουν κάτι κρυφά στο ποτό κάποιου, γιατί δύσκολα εντοπίζεται. Μπορεί να κάνει κάποιον να χάσει τις αισθήσεις του και να μη θυμάται τι έγινε, και έχει συνδεθεί με βιασμούς και άλλες σεξουαλικές επιθέσεις.^{13, 14, 16} Η ευθύνη για μια τέτοια επίθεση είναι πάντα αυτού που την κάνει.

Αν πιστεύεις ότι σου έριξαν κάτι στο ποτό και δεν είσαι καλά, κάλεσε το 166 ή το 112.¹⁶ Αν έχεις υποστεί σεξουαλική βία, μπορείς να μιλήσεις όλο το 24ωρο στη Γραμμή SOS 15900 για γυναίκες θύματα βίας, ή στη 24ωρη γραμμή 197 του ΕΚΚΑ για άλλες περιπτώσεις βίας.^{8, 9}

Μακροχρόνιες επιδράσεις. Για το τι κάνει στον εγκέφαλο η μακροχρόνια χρήση υπάρχουν ακόμα λίγα στοιχεία. Ο κίνδυνος εξάρτησης όμως είναι καλά τεκμηριωμένος.^{13, 15}

Μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση;

Ναι. Όσοι κάνουν τακτική χρήση αναπτύσσουν γρήγορα ανοχή, και μπορεί να αναπτυχθεί εξάρτηση.^{14, 15}

Τα στερητικά μπορεί να είναι σοβαρά, ακόμα και απειλητικά για τη ζωή: σύγχυση, άγχος, τρέμουλο, αϋπνία, παραισθήσεις, σπασμοί ή κώμα. Είναι πιο πιθανά όταν η χρήση σταματά απότομα.^{13, 14, 16, 20} Όποιος σταματά απότομα μετά από μακροχρόνια χρήση σε μεγάλες ποσότητες μπορεί να έχει σοβαρές επιπλοκές, γι' αυτό είναι καλύτερα να μιλήσει πρώτα με γιατρό.^{14, 15}

Αν αναρωτιέσαι για τη δική σου χρήση, το σύντομο self-check, που δεν αποθηκεύεται πουθενά, και ο οδηγός για τα σημάδια που αξίζει να προσέξεις μπορούν να σε βοηθήσουν να το σκεφτείς με ηρεμία.

Πότε χρειάζεται επείγουσα βοήθεια

Μύθοι και αλήθειες

«Το "υγρό έκσταση" είναι έκσταση σε υγρή μορφή.» Δεν έχει καμία χημική σχέση με την έκσταση (MDMA).^{14, 17} Είναι ουσία που καταστέλλει το νευρικό σύστημα, πιο κοντά στο αλκοόλ.^{13, 14}

«Το GBL πωλείται για καθαρισμό, άρα είναι λιγότερο επικίνδυνο.» Ο οργανισμός μετατρέπει το GBL σε GHB, οπότε έχει τους ίδιους κινδύνους.^{13, 19}

«Αν ξέρεις τι κάνεις, δεν παθαίνεις υπερδοσολογία.» Η διαφορά ανάμεσα στην επίδραση και στην υπερδοσολογία είναι πολύ μικρή, η περιεκτικότητα αλλάζει από μπουκάλι σε μπουκάλι, και ακόμα και μικρή ποσότητα μπορεί να προκαλέσει υπερδοσολογία.^{13, 14, 15, 20}

Αν ανησυχείς για κάποιον άλλον

Αν κάποιος κοντινός σου κάνει χρήση GHB ή GBL, το πιο σημαντικό είναι να ξέρεις τα σημάδια της υπερδοσολογίας και να καλέσεις το 166 αν τα δεις.¹⁴ Αν σκέφτεται να σταματήσει, μπορείς να τον ενθαρρύνεις να το κάνει μαζί με γιατρό.¹⁴

Ο οδηγός για τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις και οι συμβουλές για το πώς να ανοίξεις την κουβέντα μπορούν να βοηθήσουν. Υπάρχει και self-check για την οικογένεια, μόνο για σένα.

Βοήθεια για το GHB

Επειδή η απότομη διακοπή μπορεί να είναι επικίνδυνη, η βοήθεια ξεκινά καλύτερα από γιατρό, που μπορεί να προτείνει συμβουλευτική, παραπομπή σε ειδικό ή πρόγραμμα αποτοξίνωσης.^{14, 15}

Ο ΕΟΠΑΕ παρέχει δημόσιες και δωρεάν υπηρεσίες, που ξεκινούν με αξιολόγηση και συνεχίζουν με συμβουλευτική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη.^{4, 5} Στο 1145 μπορείς να μιλήσεις δωρεάν και εμπιστευτικά, είτε για σένα είτε για κάποιον που αγαπάς.⁶ Αν θέλεις να δεις πώς είναι ένα πρόγραμμα βοήθειας, διάβασε τι να περιμένεις.

Το επόμενο βήμα

Αν κάτι από αυτή τη σελίδα σε αφορά, δεν χρειάζεται να έχεις όλες τις απαντήσεις για να μιλήσεις με κάποιον. Στο 1145 θα σε ακούσουν δωρεάν και εμπιστευτικά.⁶