Κωδεΐνη και τραμαδόλη: τι είναι, πώς επιδρούν και ποιοι είναι οι κίνδυνοι

Τι είναι

Η κωδεΐνη είναι ήπιο οπιοειδές. Δρα επειδή ο οργανισμός τη μετατρέπει σε μορφίνη, μέσω ενός ενζύμου του συκωτιού.^{11, 18} Στην Ελλάδα κυκλοφορεί σε παυσίπονα μαζί με παρακεταμόλη, όπως το Lonalgal και το Lonarid-N.¹ Σε άλλες χώρες χρησιμοποιείται και σε σιρόπια για τον βήχα.^{19, 20}

Η τραμαδόλη είναι κι αυτή οπιοειδές, αλλά επηρεάζει επιπλέον δύο χημικές ουσίες του εγκεφάλου, τη σεροτονίνη και τη νοραδρεναλίνη. Γι' αυτό έχει και κινδύνους όπως σπασμούς και σύνδρομο σεροτονίνης.^{10, 15}

Πώς αλλιώς τα λένε

Ο κόσμος τα ξέρει συνήθως από το όνομα του φαρμάκου. Κωδεΐνη περιέχουν το Lonalgal (με παρακεταμόλη) και το Lonarid-N (με παρακεταμόλη και καφεΐνη). Τραμαδόλη περιέχουν το Tramal και το Zaldiar (με παρακεταμόλη).¹

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Η μη ιατρική χρήση οπιοειδών φαρμάκων δεν αφορά μόνο ενήλικες. Στην Ελλάδα, ένας στους δέκα 16χρονους μαθητές δηλώνει ότι έχει πάρει κάποια φορά οπιοειδές φάρμακο χωρίς να του το έχει γράψει γιατρός.⁵ Η τραμαδόλη εμφανίζεται και στην παράνομη αγορά, και στις σύριγγες που αναλύονται στην Αθήνα.^{6, 21}

Το ποσοστό των μαθητών αφορά όλα τα συνταγογραφούμενα οπιοειδή φάρμακα, όχι μόνο την κωδεΐνη και την τραμαδόλη. Οι σύριγγες προέρχονται από συγκεκριμένα σημεία συλλογής και δεν δείχνουν πόσοι κάνουν χρήση. Και «εμπλοκή» σε θάνατο σημαίνει ότι βρέθηκε η ουσία, όχι απαραίτητα ότι ήταν η μόνη αιτία.^{5, 21, 22}

Πώς επιδρούν

Και τα δύο μειώνουν τον πόνο. Μπορεί όμως να προκαλέσουν και υπνηλία, ζάλη, ναυτία και δυσκοιλιότητα. Σε μεγαλύτερες ποσότητες, ή μαζί με άλλες ουσίες που «ρίχνουν», επιβραδύνουν την αναπνοή.^{10, 14, 20, 23}

Κάποιοι τα παίρνουν χωρίς να τα χρειάζονται για πόνο, για τη χαλάρωση ή την «ευχάριστη» αίσθηση που μπορεί να φέρουν.^{10, 23} Η MHRA, για παράδειγμα, έκανε το σιρόπι κωδεΐνης φάρμακο μόνο με συνταγή, επειδή χρησιμοποιούνταν σε ποτά για ψυχαγωγία.²⁰

Οι κίνδυνοι

Η αναπνοή. Όπως όλα τα οπιοειδή, η κωδεΐνη και η τραμαδόλη μπορεί να επιβραδύνουν την αναπνοή, μέχρι και να τη σταματήσουν. Ο κίνδυνος μεγαλώνει πολύ με μεγαλύτερες ποσότητες και με αλκοόλ ή ηρεμιστικά.^{10, 20}

Όσοι «μεταβολίζουν πολύ γρήγορα» την κωδεΐνη. Κάποιοι άνθρωποι μετατρέπουν την κωδεΐνη σε μορφίνη πολύ γρηγορότερα από το κανονικό, και φτάνουν σε επίπεδα μορφίνης που μπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα στην αναπνοή.^{11, 18} Σύμφωνα με τη βρετανική ρυθμιστική αρχή φαρμάκων, αυτό είναι πιο συχνό σε χώρες όπως η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα απ' ό,τι στη Βόρεια Ευρώπη.²⁴ Γι' αυτό ο ευρωπαϊκός οργανισμός φαρμάκων έχει περιορίσει την κωδεΐνη στα παιδιά κάτω των 12 ετών, και δεν πρέπει να την παίρνουν οι μητέρες που θηλάζουν, γιατί περνά στο μωρό από το γάλα.^{11, 18}

Σπασμοί και σύνδρομο σεροτονίνης με την τραμαδόλη. Η τραμαδόλη μπορεί να προκαλέσει σπασμούς, ακόμα και στις δόσεις που γράφει ο γιατρός.^{10, 15} Μπορεί επίσης να προκαλέσει σύνδρομο σεροτονίνης, μια κατάσταση που στη σοβαρή της μορφή απειλεί τη ζωή, ιδίως μαζί με κάποια αντικαταθλιπτικά, αλλά και μόνη της.^{10, 14, 15}

Η παρακεταμόλη. Φάρμακα όπως το Lonarid-N, το Lonalgal και το Zaldiar περιέχουν, εκτός από κωδεΐνη ή τραμαδόλη, και παρακεταμόλη.¹ Όποιος παίρνει περισσότερα από όσα γράφει ο γιατρός, για να νιώσει την επίδραση του οπιοειδούς, παίρνει μαζί και περισσότερη παρακεταμόλη, που σε μεγάλες ποσότητες μπορεί να βλάψει σοβαρά το συκώτι.^{1, 16, 17}

Αν παίρνεις κάποιο από αυτά τα φάρμακα μαζί με άλλα, μίλησε με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σου.

Μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση;

Ναι. Η μακροχρόνια χρήση οπιοειδών μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση, ακόμα και όταν τα παίρνει κανείς στις δόσεις που έγραψε ο γιατρός.^{10, 12, 13} Ο κίνδυνος μεγαλώνει με μεγαλύτερη δόση και μεγαλύτερη διάρκεια.^{14, 32} Η εξάρτηση μπορεί να έρθει σταδιακά.^{20, 23}

Κάποια σημάδια είναι να χρειάζεσαι όλο και περισσότερο για το ίδιο αποτέλεσμα, να το παίρνεις για λόγους πέρα από τον πόνο, ή να νιώθεις ότι δεν ελέγχεις πόσο παίρνεις.^{14, 20, 23}

Σύμφωνα με τις ρυθμιστικές αρχές φαρμάκων, όποιος σταματά ένα οπιοειδές απότομα μπορεί να έχει στερητικά, όπως ρίγη, εφίδρωση, διάρροια, πόνους και αϋπνία, γι' αυτό η διακοπή γίνεται σταδιακά και με τον γιατρό.^{10, 12} Αν ανησυχείς για τη χρήση σου, μίλησε με τον γιατρό σου πριν κάνεις οποιαδήποτε αλλαγή.

Αν αναρωτιέσαι για τη δική σου χρήση, το σύντομο self-check, που δεν αποθηκεύεται πουθενά, και ο οδηγός για τα σημάδια που αξίζει να προσέξεις μπορούν να σε βοηθήσουν να το σκεφτείς με ηρεμία.

Πότε χρειάζεται επείγουσα βοήθεια

Μύθοι και αλήθειες

«Είναι από το φαρμακείο, άρα είναι ασφαλές.» Είναι φάρμακα, και όπως τα έγραψε ο γιατρός βοηθούν. Είναι όμως οπιοειδή, με κίνδυνο εξάρτησης ακόμα και με συνταγή, και με σοβαρούς κινδύνους αν παρθούν σε μεγαλύτερες ποσότητες ή με άλλες ουσίες.^{10, 12}

«Η κωδεΐνη είναι ελαφρύ παυσίπονο.» Ο οργανισμός τη μετατρέπει σε μορφίνη, και σε κάποιους ανθρώπους αυτό γίνεται πολύ γρήγορα, με κίνδυνο για την αναπνοή.^{11, 18}

«Το συνδυασμένο παυσίπονο έχει μόνο τον κίνδυνο του οπιοειδούς.» Το Lonarid-N, το Lonalgal και το Zaldiar έχουν και παρακεταμόλη, που σε μεγάλες ποσότητες μπορεί να βλάψει το συκώτι.^{1, 16, 17}

«Αφού μου το έγραψε ο γιατρός, δεν μπορώ να εθιστώ.» Η εξάρτηση μπορεί να αναπτυχθεί και στις δόσεις που γράφει ο γιατρός, ιδίως με μακροχρόνια χρήση. Αυτό δεν είναι δική σου αποτυχία, και ο γιατρός σου μπορεί να σε βοηθήσει.^{10, 12, 14}

Αν ανησυχείς για κάποιον άλλον

Αν ανησυχείς για κάποιον κοντινό σου που παίρνει τέτοια φάρμακα, αξίζει να του μιλήσεις με ηρεμία και χωρίς κατηγορίες.

Ο οδηγός για τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις και οι συμβουλές για το πώς να ανοίξεις την κουβέντα μπορούν να βοηθήσουν. Υπάρχει και self-check για την οικογένεια, μόνο για σένα.

Βοήθεια για την κωδεΐνη και την τραμαδόλη

Το πρώτο βήμα είναι συνήθως ο γιατρός που έγραψε το φάρμακο. Για την εξάρτηση από οπιοειδή υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες, μαζί με συμβουλευτική. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ζητά να είναι διαθέσιμες και για όσους εξαρτήθηκαν από οπιοειδή φάρμακα με συνταγή.^{23, 31} Ο ΕΟΠΑΕ έχει προγράμματα με μεθαδόνη ή βουπρενορφίνη, μαζί με ψυχοκοινωνική υποστήριξη, και η καταλληλότητα κρίνεται μετά από αξιολόγηση.⁸

Ο ΕΟΠΑΕ παρέχει δημόσιες και δωρεάν υπηρεσίες, που ξεκινούν με αξιολόγηση και συνεχίζουν με συμβουλευτική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη.^{8, 9} Στο 1145 μπορείς να μιλήσεις δωρεάν και εμπιστευτικά, είτε για σένα είτε για κάποιον που αγαπάς.⁴

Το επόμενο βήμα

Αν κάτι από αυτή τη σελίδα σε αφορά, δεν χρειάζεται να έχεις όλες τις απαντήσεις για να μιλήσεις με κάποιον. Ο γιατρός σου μπορεί να βοηθήσει, και στο 1145 θα σε ακούσουν δωρεάν και εμπιστευτικά.⁴