Όταν ο άνθρωπός σου αρνείται βοήθεια

Γιατί λέει όχι

Η άρνηση σπάνια σημαίνει ότι δεν τον νοιάζει. Στο υλικό του για γονείς, ο πρώην ΟΚΑΝΑ σημειώνει ότι πίσω από την άρνηση και τα ψέματα ενός εφήβου κρύβεται συνήθως ένας μεγάλος φόβος.¹ Για τους ενήλικες, οι διεθνείς φορείς επισημαίνουν ότι όποιος έχει αναπτύξει εξάρτηση συχνά δεν το βλέπει ο ίδιος, ή δεν νιώθει ότι μπορεί να το παραδεχτεί.⁷

Αυτό δεν κάνει το «όχι» λιγότερο επώδυνο. Σου λέει όμως ότι δεν είναι απαραίτητα η τελευταία του λέξη. Μπορεί να χρειαστούν πολλές κουβέντες μέχρι κάποιος να ζητήσει βοήθεια.⁵

Τι συνήθως δεν βοηθάει

Όταν φοβάσαι για κάποιον, είναι φυσικό να θέλεις να τον πιέσεις. Οι φωνές, οι κατηγορίες, το «αν δεν πας σε πρόγραμμα, τελείωσε» βγαίνουν από αγάπη και από απελπισία. Συνήθως όμως κλείνουν την πόρτα αντί να την ανοίξουν.

Η καθοδήγηση της SAMHSA για τις οικογένειες το λέει καθαρά: όσοι μπαίνουν σε θεραπεία υπό την πίεση της αντιπαράθεσης είναι πιο πιθανό να ξαναρχίσουν τη χρήση από όσους ενθαρρύνθηκαν με θετικό τρόπο.⁴ Η ίδια καθοδήγηση προτείνει να αποφεύγεις να τον κατηγορείς ή να τον ντροπιάζεις.⁴

Τι μπορεί να βοηθήσει

Οι οικογενειακές προσεγγίσεις με την καλύτερη τεκμηρίωση ξεκινούν από κάτι απλό: ο τρόπος που αντιδρά η οικογένεια μπορεί να επηρεάσει τη χρήση, και κάποιες φορές την απόφαση να ζητήσει κάποιος βοήθεια.⁴ Στην πράξη αυτό μεταφράζεται σε λίγα πράγματα.

Πες του ότι ανησυχείς, και γιατί. Μίλα για συγκεκριμένες συμπεριφορές και για το πώς επηρεάζουν εσένα και το σπίτι, όχι για το τι «είναι» εκείνος.

Πες του ότι ελπίζεις να ζητήσει βοήθεια. Όχι σαν απαίτηση, αλλά σαν κάτι που θέλεις για εκείνον.

Πρόσεξε και πες τα καλά. Αν μια μέρα είναι πιο καθαρός, πιο παρών, αν κάνει ένα μικρό βήμα, πες του ότι το είδες. Πες του πόσο χαίρεσαι να περνάτε χρόνο μαζί όταν δεν έχει κάνει χρήση, ή κάντε κάτι ευχάριστο μαζί μετά από μια μέρα χωρίς. Η θετική ανταπόκριση σε κάθε αλλαγή, όσο μικρή, είναι ο πυρήνας αυτών των προσεγγίσεων.⁴

Να είσαι έτοιμος για τη στιγμή που θα πει «εντάξει». Αυτή η στιγμή μπορεί να έρθει απρόσμενα και να κρατήσει λίγο. Κράτα το 1145 κάπου εύκολο. Αν το θέλει, μέσα στην ίδια κλήση μπορούν να τον συνδέσουν με μια μονάδα θεραπείας.²

Άφησε τις συνέπειες να είναι δικές του

Όταν αγαπάς κάποιον, είναι εύκολο να αρχίσεις να μαζεύεις τα σπασμένα: να τον δικαιολογείς στη δουλειά, να πληρώνεις τα χρέη του, να εξηγείς στους άλλους γιατί δεν ήρθε. Το κάνεις για να τον προστατέψεις, αλλά έτσι δεν βλέπει τι του κοστίζει η χρήση.

Η καθοδήγηση για τις οικογένειες προτείνει να αφήσεις πάνω του την ευθύνη για τη χρήση του και να τον αφήσεις να ζήσει τις φυσικές της συνέπειες, ενώ εσύ συνεχίζεις να τον στηρίζεις.⁴

Αυτό δεν σημαίνει να τον αφήσεις σε κίνδυνο. Αν η ζωή ή η ασφάλειά του κινδυνεύει, αυτό έρχεται πριν από οτιδήποτε άλλο.

Φρόντισε κι εσένα

Η ζωή δίπλα σε κάποιον που κάνει χρήση φέρνει άγχος, θυμό, και συχνά οικονομική πίεση. Η καθοδήγηση για τις οικογένειες το λέει ρητά: τα μέλη της οικογένειας χρειάζονται τη δική τους στήριξη, ανεξάρτητα από το τι θα κάνει ο άνθρωπός τους.^{4, 6}

Γι' αυτό, μην το κρατάς μόνος σου. Μίλα με κάποιον που ξέρει από αυτά, για σένα και όχι μόνο για εκείνον.

Μπορείς να πάρεις εσύ το 1145, ακόμα κι αν εκείνος δεν το πάρει ποτέ. Η γραμμή απευθύνεται ρητά και στο περιβάλλον του ατόμου, με ενημέρωση, συμβουλευτική και καθοδήγηση.²

Σε κάποιες περιοχές ο ΕΟΠΑΕ έχει και προγράμματα ή ομάδες για την οικογένεια.³ Ρώτα στο 1145 τι υπάρχει κοντά σου, ή δες πού βρίσκεις δομή στη σελίδα με τις γραμμές βοήθειας.

Αν έχεις τη δυνατότητα, ένας ψυχολόγος ή ψυχοθεραπευτής της επιλογής σου μπορεί να σου δώσει έναν χώρο μόνο για σένα. Αν ψάξεις, ρώτα αν έχει εμπειρία με οικογένειες ανθρώπων που παλεύουν με εξάρτηση.

Βοηθάει επίσης να έχεις ένα μικρό σχέδιο για τις δύσκολες μέρες: σε ποιους ανθρώπους μπορείς να μιλήσεις, τι σε βοηθάει να ηρεμήσεις, και ποια τηλέφωνα καλείς αν τα πράγματα ξεφύγουν.

Υπάρχει και ξεχωριστό κείμενο για τη φροντίδα του εαυτού σου όσο στηρίζεις κάποιον.

Αν υπάρχει κίνδυνος

Αν νιώσεις ότι κινδυνεύει η ζωή του ή κάποιου άλλου, ή η δική σου ασφάλεια, μην περιμένεις. Κάλεσε το 166 (ΕΚΑΒ) ή το 112.

Αν μιλάει για θάνατο ή για το ότι δεν αντέχει άλλο, η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 λειτουργεί όλο το 24ωρο⁸, και για σένα που ανησυχείς.

Το επόμενο βήμα

Δεν χρειάζεται να λύσεις εσύ αυτό που συμβαίνει στον άνθρωπό σου. Μπορείς όμως να μην το κουβαλάς μόνος.

Το 1145 του ΕΟΠΑΕ, του εθνικού φορέα για τις εξαρτήσεις, απευθύνεται και σε σένα, είναι δωρεάν από σταθερό και κινητό και εμπιστευτικό.² Αν θέλεις να ξαναδοκιμάσεις μια κουβέντα, δες ξανά το Πώς ανοίγεις μια κουβέντα. Και για τις υπόλοιπες υπηρεσίες και τις δομές κοντά σου, η σελίδα με τις γραμμές βοήθειας.